Ο αόρατος σύμμαχος της ανθρώπινης υγείας
Τα τελευταία χρόνια, η επιστημονική κοινότητα έχει αρχίσει να στρέφει το βλέμμα της σε έναν παράγοντα που μέχρι πρόσφατα υποτιμούσαμε: το εντερικό μικροβίωμα. Ένα πολύπλοκο οικοσύστημα μικροοργανισμών που δεν ζει απλώς μέσα μας, αλλά συμμετέχει ενεργά στη ρύθμιση του μεταβολισμού, της φλεγμονής, της όρεξης και τελικά της συνολικής μας υγείας.
Tι ακριβώς εννοούμε όταν λέμε “μικροχλωρίδα” και “μικροβίωμα”;
Ο όρος μικροχλωρίδα αναφέρεται στους μικροοργανισμούς που ζουν σε ένα συγκεκριμένο περιβάλλον του σώματος, όπως:
- η στοματική κοιλότητα,
- το δέρμα,
- και κυρίως το έντερο.
Περιλαμβάνει βακτήρια, ιούς, μύκητες και άλλα μικρόβια που συνυπάρχουν με τον άνθρωπο.
Τι είναι το μικροβίωμα;
Εδώ τα πράγματα γίνονται πιο σύνθετα, και πιο ενδιαφέροντα.
Ο όρος μικροβίωμα δεν περιγράφει μόνο τους μικροοργανισμούς, αλλά:
- το σύνολο των γονιδιωμάτων τους,
- τα δομικά τους στοιχεία,
- τα μεταβολικά τους προϊόντα
- και τις περιβαλλοντικές συνθήκες στις οποίες ζουν.
Με απλά λόγια, το μικροβίωμα είναι το λειτουργικό αποτύπωμα όλων αυτών των μικροοργανισμών μέσα στο σώμα μας.
Γιατί η μικροχλωρίδα είναι τόσο σημαντική;
- ο αριθμός των μικροβίων στον ανθρώπινο οργανισμό είναι τουλάχιστον ίσος με τον αριθμό των ανθρώπινων κυττάρων,
- ορισμένες εκτιμήσεις μιλούν ακόμη και για δεκαπλάσιο αριθμό,
- ο αριθμός των γονιδίων των μικροοργανισμών στον ανθρώπινο οργανισμό υπολογίζεται ότι είναι έως και 100 φορές μεγαλύτερος σε σχέση με του ανθρώπου.
Αυτό σημαίνει ότι ένα τεράστιο μέρος της βιολογίας μας δεν είναι αποκλειστικά ανθρώπινο.
Η εντερική μικροχλωρίδα
Η μικροχλωρίδα κάθε ανθρώπου διαμορφώνεται κυρίως στα πρώτα χρόνια της ζωής, διαφέρει από άτομο σε άτομο και μπορεί να μεταβληθεί από τη διατροφή, τη χρήση φαρμάκων (π.χ. αντιβιοτικά) και περιβαλλοντικούς παράγοντες.
Αν και μικροβιακές κοινότητες υπάρχουν σε όλο το σώμα, το έντερο φιλοξενεί τη μεγαλύτερη και πιο ενεργή μικροβιακή κοινότητα, γι’ αυτό και βρίσκεται στο επίκεντρο της έρευνας.
Σήμερα, η εντερική μικροχλωρίδα θεωρείται πλέον ένα ζωτικό όργανο λόγω της πολυκατευθυντικής επικοινωνιακής σύνδεσής της με άλλα όργανα μέσω:
- νευρικών
- ενδοκρινικών
- ανοσολογικών
- χημικών
- μεταβολικών οδών.
Οποιαδήποτε διαταραχή της δεν επηρεάζει μόνο το έντερο, αλλά ολόκληρο το σώμα.
Ποιος ο ρόλος μια υγιούς εντερική μικροχλωρίδα;
Ο ρόλος της είναι πολυεπίπεδος και κρίσιμος:
- Πρόληψη ασθενειών
Συνδέεται με μειωμένο κίνδυνο ΙΦΝΕ, μεταβολικού συνδρόμου και παχυσαρκίας. - Σύνθεση θρεπτικών συστατικών
Συμμετέχει στη σύνθεση βιταμινών όπως η βιταμίνη Κ και βιταμίνες του συμπλέγματος Β. - Πέψη και μεταβολισμός
Διασπά φυτικές ίνες και σύνθετους υδατάνθρακες που ο άνθρωπος δεν μπορεί, παράγοντας SCFAs (π.χ. βουτυρικό), απαραίτητα για την υγεία του παχέος εντέρου. - Υποστήριξη του ανοσοποιητικού
Ρυθμίζει την ανοσολογική απόκριση και προστατεύει από παθογόνα. - Άξονας εντέρου–εγκεφάλου
Επηρεάζει τη διάθεση, τη συμπεριφορά και τη νευρολογική λειτουργία.
Τι συμβαίνει όταν διαταράσσεται;
Η ανισορροπία της εντερικής μικροχλωρίδας (δυσβίωση) έχει συσχετιστεί με πληθώρα παθήσεων, όπως:
- καρκίνος παχέος εντέρου
- παχυσαρκία και σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2
- νευρολογικές διαταραχές (Alzheimer, Parkinson, ΔΑΦ)
- αυτοάνοσα και ανοσολογικές διαταραχές
- καρδιαγγειακά νοσήματα
- δερματικές παθήσεις (ψωρίαση, ατοπική δερματίτιδα)
- διαταραχές του αναπνευστικού
Σημαντικό:❗
η συσχέτιση δεν σημαίνει πάντα αιτιότητα, αλλά τα δεδομένα είναι πλέον αρκετά ισχυρά ώστε να μη μιλάμε για σύμπτωση.
Παράγοντες που διαταράσσουν τη μικροχλωρίδα
Η έρευνα δείχνει ότι αρνητικά επιδρούν:
- Τεχνητά γλυκαντικά (ασπαρτάμη, σουκραλόζη, σακχαρίνη)
- Γαλακτοματοποιητές σε επεξεργασμένα τρόφιμα
- Περιοριστικές δίαιτες χωρίς επιστημονικό λόγο (αυστηρά vegan, gluten-free χωρίς ένδειξη, χαμηλά FODMAP μακροπρόθεσμα)
- Δίαιτες υψηλές σε λιπαρά
- Υπερκατανάλωση κόκκινου κρέατος
Κοινός παρονομαστής των παραπάνω αποτελεί η μείωση της μικροβιακής ποικιλομορφίας.
Πώς διατηρείται μια υγιής εντερική μικροχλωρίδα;
Η βάση είναι απλή όπως και η εφαρμογή.
- Επαρκής πρόσληψη φυτικών ινών
Τροφοδοτούν άμεσα τη μικροχλωρίδα και προστατεύουν τον εντερικό φραγμό. - Ζυμωμένα τρόφιμα με μέτρο
Υποστηρίζουν τη σταθερότητα του μικροβιώματος. - Πολυφαινόλες
Ενισχύουν τον εντερικό φραγμό και την παραγωγή SCFAs. - Ισορροπία πρωτεΐνης και λιπαρών
Η υπερβολή αυξάνει τον κίνδυνο δυσβίωσης. - Μείωση υπερεπεξεργασμένων τροφίμων
Περιορίζει την ανάπτυξη επιβλαβών βακτηρίων.
Παρότι η επιστημονική κοινότητα εργάζεται πυρετωδώς για να αποκαλύψει τα κρυμμένα μυστικά της λειτουργείας του ανθρώπινου οργανισμού, βρισκόμαστε συνεχώς αντιμέτωποι με νέα δεδομένα και προκλήσεις. Μια από αυτές είναι η αποκωδικοποίηση της αλληλεπίδρασης της μικροχλωρίδας με τον ανθρώπινο οργανισμό. Οι μηχανισμοί αλληλεπίδρασης, οι αιτίες και τα αποτελέσματα της διαταραχής της δεν είναι πλήρως κατανοητά. Ωστόσο, τα μέχρι τώρα δεδομένα μας φανερώνουν πως το ανθρώπινο σώμα δεν είναι μια μεμονωμένη οντότητα, αλλά ένα δυναμικό και αλληλεξαρτώμενο οικοσύστημα. Η φροντίδα της εντερικής μικροχλωρίδας είναι θεμελιώδης στρατηγική επιβίωσης και ευεξίας. Η υιοθέτηση ενός τρόπου ζωής που σέβεται αυτή τη συμβίωση, όπως είναι μια ισορροπημένη και ποιοτική διατροφή, δημιουργεί τις προϋποθέσεις για την επίτευξη αυτού του στόχου. Ίσως τελικά ο τρόπος που επιλέγουμε να θρέψουμε αυτόν τον αόρατο αλλά πανίσχυρο ‘’εσωτερικό μικρόκοσμό’’ μας, να είναι το κλειδί για την αντιμετώπιση των σύγχρονων ασθενειών του δυτικού κόσμου.